Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında geçen hafta imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, özellikle taraflardan birine yönelik “silahlı saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması ve ortak savunma mekanizmasının devreye girmesi” hükmü nedeniyle tartışılmaya devam ediyor.
Yemen’de İran destekli Husilerle Suudi Arabistan arasındaki çatışmalar sürerken imzalanan anlaşmanın Türkiye’yi ciddi yükümlülük altına soktuğu belirtiliyor. Anlaşmaya yönelik “Sünni NATO’su” mu oluşturuluyor yorumları yapılırken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, anlaşmanın hiçbir ülkeyi hedef almadığını vurguladı. İmzacı ülke yetkilileri ayrıca anlaşmanın diğer ülkelere açık olduğunu da ifade etti.
Anlaşmaya Mısır’ın neden katılmadığı gündemdeyken Suudi Arabistan’ın Mısır’ın katılmasına onay vermediği iddia edildi.
FİDAN’DAN MISIR ZİYARETİ
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yarın Mısır’a gideceği öğrenildi. Fidan’ın başkent Kahire’de Mısırlı mevkidaşı Bedir Abdülati ile görüşmesi bekleniyor. Ayrıca iki ülkenin dışişleri bakanlarının eş başkanlığında Türkiye-Mısır Ortak Planlama Grubu (OPG) İkinci Toplantısı düzenlenecek. Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah Sisi’nin de Fidan’ı ağırlaması bekleniyor. Fidan anlaşmanın imzalanmasından sonra yaptığı ilk açıklamada Mısır’ın da anlaşmanın “doğal ortağı” olduğunu söylemişti.
Anlaşma, Adnan Menderes döneminde imzalanan Bağdat Paktı’na da benzetiliyor. Türkiye ve Irak’ın imzaladığı, ardından İngiltere, Pakistan ve İran’ın katıldığı; ABD’nin ise resmen dahil olmayıp gözlemci olarak desteklediği Bağdat Paktı, Soğuk Savaş’ta Sovyetler Birliği’ni çevreleme stratejisinin parçasıydı. Mekke Anlaşması’nın da İran’ı çevreleme girişimi olduğu değerlendiriliyor.
‘BENZER POLİTİKALAR’
YENİ Partili Prof. Dr. İlhan Uzgel, Demokrat Parti ve AKP dış politikaları arasındaki benzerliğe dikkat çekerek Türkiye’nin ABD politikalarıyla en uyumlu olduğu dönemlerin Menderes, Kenan Evren, Turgut Özal ve Tayyip Erdoğan iktidarları olduğunu söyledi. Erdoğan’ın AKP’yi Demokrat Parti’nin devamı olarak tanımlayan açıklamalarını hatırlatan Uzgel, her iki dönemde de ABD’nin Türkiye’den bölgede daha aktif rol üstlenmesini istediğini belirtti.
Başkan Donald Trump döneminde ABD’nin Ortadoğu ve Avrupa’daki askeri yükümlülüklerini azaltmaya çalıştığına dikkat çeken Uzgel, AKP’nin ise bu süreçte Türkiye’yi Ortadoğu siyasetine fazla dahil ettiğini söyledi. Uzgel, doğu, batı ve güney komşuları arasında imzalanan anlaşmanın İran’ı çevreleme girişimi olduğunu ve Suudi Arabistan Husilerle çatışırken verilen ortak savunma taahhüdünün Türkiye’yi beklenmedik tehlikelerin içine çekebileceğini vurguladı.
‘Sünni Nato’su’ değerlendirmeleri Dr. öğretim üyesi Barış Adıbelli, Bağdat Paktı’nın Sovyetler Birliği’ni çevreleme amacı taşıdığına dikkat çekti. Ancak Bağdat Paktı’nın Mekke Anlaşması’ndan farklı olarak bir savunma güvenlik örgütü olduğuna dikkat çeken Adıbelli, Mekke Anlaşması’yla ortaya çıkan ittifakın henüz böyle bir nitelik taşımadığına işaret etti. Ancak Adıbelli, ortak güvenlik taahhüdünün ittifakı bir savunma örgütüne dönüştürme potansiyeli taşıdığını kaydetti.
Bölge ülkelerinin İran savaşı döneminde ABD’nin kendilerini koruyabileceğine yönelik inançlarının zayıfladığını söyleyen Adıbelli, “Sünni NATO’su” değerlendirmelerine ilişkin söz konusu haberlerde “İran’ın anlaşmadan büyük rahatsızlık duymadığının” aktarıldığını, Pakistan’ın Tahran’ı bilgilendirdiğini belirtti. Adıbelli, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın Gazze ve İran savaşı süreçlerinde başarısız kaldığını, üç ülke ittifakının caydırıcılık açısından önemli olduğunu söyledi.
‘FARKLI BİR EŞİK’
Doçent Dr. Merve Suna Özel Özcan ise Bağdat Paktı ve Mekke Anlaşması arasında tarihsel ve kurumsal benzerlikler bulunduğuna dikkat çekti. Özcan, “Bağdat Paktı, Soğuk Savaş’ın iki kutuplu sistemi ve çevreleme siyaseti içinde ortaya çıkarken Mekke Anlaşması, küresel güç dengesinin yeniden şekillendiği, tek bir hegemon etrafında kurulan düzenin zayıfladığı ve yeni merkezlerin ortaya çıktığı farklı bir sistemsel eşikte kurulmuştur” değerlendirmesinde bulundu.
MISIR NEDEN MEKKE ANLAŞMASI’NDA YOK?
Gözler Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın dosyasında Mekke Anlaşması’nın da bulunduğu kritik Mısır ziyaretindeyken Arap basınında çıkan haberlere göre Kahire anlaşmaya çekinceli. Prof. Dr. İlhan Uzgel, bunun sebebinin Pakistan’ın rakibi Hindistan, Yunanistan, İsrail ve Güney Kıbrıs Rum Kesimi’yle yakın ilişkileri olduğunu söyledi.
Uzgel, Suudi Arabistan’ın Mısır’ın ittifaka katılımı konusunda çekinceleri olduğuna da dikkat çekti.
Dr. öğretim üyesi Barış Adıbelli de Suudi Arabistan’ın Mısır konusundaki kaygılarına dikkat çekerken Mekke Anlaşması’yla ortaya çıkan ittifakın bir savunma örgütüne dönüşmesi durumunda Kahire’nin örgüte katılabileceğine işaret etti. Doç Dr. Merve Suna Özel Özcan da Mısır, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın 2026 yılı içerisinde Riyad, İslamabad, Antalya ve Kahire’de bir araya gelerek bölgesel güvenlik, Gazze ve İran-ABD-İsrail savaşı gibi önemli konuları ele aldığına dikkat çekerek ittifakın genişlemesi olasılığının dışlanmaması gerektiğine dikkat çekti.
