Soru: Vergi indirimi ile engelli emeklilik hakkımız elimizden alındı. Engelli bireyler olarak çok zor durumdayız. İnsanların dayanacak gücü kalmadı. Lütfen bu konuyu tekrar köşenizde yazar mısınız? Volkan A.
Kıymetli okurum, engelli emeklilik uygulamasının kaldırılmasını gazete köşemde defalarca yazıp vatandaşın uğradığı hak kaybını anlatmaya çalıştım. Talebinize istinaden bir kez daha engelli sigortalıların sesini duyurmaya çalışalım.
7538 sayılı kanunla, 15/1/2025 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere 5510 sayılı kanunda yapılan değişiklikle 4/a yani SSK kapsamındaki sigortalılardan, engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananlara, yaş koşulu aranmaksızın engellilik derecesine göre belirli bir sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı koşulunu yerine getirenlere, yaşlılık aylığı bağlanmasına ilişkin uygulama yürürlükten kaldırılarak bunun yerine 5510 sayılı kanunun 28. maddesinin beşinci fıkrasına göre tespit edilecek çalışma gücü kayıp oranına göre kanunda belirtilen sigortalılık süresi ve gün koşulunu yerine getiren sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanması öngörülmüştür.
Sigortalılığı 2008/Ekim öncesi başlayan 4/a kapsamındaki sigortalıların, 15/1/2025 tarihinden sonra bu kapsamda aylık talebinde bulunması halinde, talep tarihinden önceki 6 ay içerisinde kurumca yetkilendirilmiş hastanelerce düzenlenmiş durum bildirir sağlık kurulu raporu varsa bu raporları sevk işlemi yapılmadan, raporların son 6 ay öncesine ait olması halinde ise yeniden sevk işlemi yapılarak alınan sağlık kurulu raporları SGK sağlık kurulunca Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde yeniden değerlendirilerek çalışma gücü kayıp oranı belirlenmektedir.
Sigortalılığı 2008/Ekim öncesi başlayan 4/a kapsamındaki sigortalıların, tespit edilen çalışma gücü kaybı yüzde;
– 40 ila 49 arasında olanlara 18 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4100 gün,
– 50 ila 59 arasında olanlara 16 yıllık sigortalılık süresi ve en az 3700 gün
koşullarının yerine gelmesi halinde yaşlılık aylığı bağlanmaktadır.
Değişiklik öncesi engelli emeklilik uygulamasında, sigortalıların engellilik derecelerine (birinci, ikinci ve üçüncü) göre yaş koşulu aranmaksızın belirli sigortalılık süresi ve gün sayıları aranmakta idi. En düşük gün sayısı 3600, en yüksek gün sayısı ile 4400 idi.
ÇALIŞMA GÜCÜ KAYIP ORANLARI
Yine, uygulama değişikliğinden önce engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanan sigortalıların engellilik dereceleri hem hastaneler hem de Maliye Bakanlığı Merkez Sağlık Kurulu’nca Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’e göre belirlenmekte idi. Uygulama değişikliği sonrasında sigortalıların 5510/28./beşinci fıkraya göre çalışma gücü kayıp oranları SGK sağlık kurullarınca Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’ne göre belirlenmektedir. Sigortalıların farklı yönetmeliklere göre tespit edilen engellilik/çalışma gücü kayıp oranları aynı olmamaktadır. Bunun nedeni, oranların belirlenmesinde farklı kriterlerin kullanılmasıdır. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’te sigortalının her bir hastalığı için ayrı ayrı engellilik oranı belirlenip bunların toplamı alınırken Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nde kişinin birden fazla hastalığı varsa en yüksek oran hangi hastalığa aitse o oran dikkate alınmaktadır. Onun için hastaneden alınan rapordaki engellilik oranı ile SGK sağlık kurulunun belirlediği çalışma gücü kaybı farklı olmakta ve genellikle de belirlenen yeni çalışma gücü kayıp oranı, engellilik derecesinden daha düşük olmaktadır. Bu durum ise emeklilik koşullarında aranan prim gün sayısı ile sigortalılık süresi koşullarının daha da ağırlaştırılması ve daha geç emeklilik anlamına gelmektedir.
Engelli emekliliğin kaldırılması, engellilerin haklarını ellerinden almaya yönelik bir düzenleme olduğu için CHP tarafından Şubat/2025’te durdurma ve iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’nde (AYM) dava açılmış ancak bu konuda Anayasa Mahkemesi hâlâ kararını açıklamamıştır.
Engelli emekliliğin kaldırılması, birçok alanda yapılan yasal düzenlemelerde de görüldüğü üzere, iktidarın gider azaltıcı, gelir artırıcı politikalar (daha uzun süre prim ödeme, daha geç emeklilik) izlemesinden kaynaklanmaktadır. Engellilerin alınan hakları mutlaka geri verilmelidir. Umarız Anayasa Mahkemesi’nden, engelli emeklilik uygulamasını kaldıran yasal düzenlemenin iptaline ilişkin karar çıksın ve engellilerden hakları geri verilsin.
SORULARINIZ İÇİN
nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.
