Günlerden 14 Mayıs 1919… 9. Ordu Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, Sadrazam Damat Ferit’in Nişantaşı’ndaki konağına akşam yemeğine davetli. Göreve yeni atanan Osmanlı Devleti Genelkurmay Başkanı Cevat Çobanlı da orada.
Sadrazam konağından çıktıktan sonra birlikte Teşvikiye’ye doğru ilerlerken Cevat Paşa ile aralarında şu konuşma geçiyor:
“- Bir şey mi yapacaksın Kemal?
– Evet Paşam, bir şey yapacağım!
– Allah muvaffak etsin!
– Mutlaka muvaffak olacağız!”
O konuşmadan beş gün sonra Bandırma vapuru ile Samsun’a çıkan Mustafa Kemal, bir yandan Anadolu’da emperyalist işgale karşı direnişi örgütlerken diğer yandan emperyalistlerle işbirliği yapan saltanat ve hilafet temsilcilerine karşı da çok çetin bir mücadeleyi ateşledi.
İŞGAL, MANDA, HIYANET VE CESARET!
O dönemdeki ağır koşulları hatırlatmak için hemen sonrasında yaşanan bazı önemli olayları sıralamak istiyorum.
19 Mayıs – Mustafa Kemal, Samsun’a vardı. Aynı gün yeniden kurulan Damat Ferit Paşa hükümeti göreve başladı.
20 Mayıs – İngiliz Muhipleri Cemiyeti kuruldu.
26 Mayıs – İstanbul Hükümeti, İngiliz mandasını kabul etmeye karar verdi. Yunanlar, Manisa’yı işgal etti.
27 Mayıs – Mustafa Kemal, Havza’dan sivil ve asker yüksek memur ve komutanlıklara işgaller üzerine mitingler düzenlenmesini bildirdi.
29 Mayıs – Mustafa Kemal, işgallere karşı Havza’da büyük bir miting düzenledi.
3 Haziran – Mustafa Kemal Paşa, mitinglerle ilgili olarak Harbiye Nezareti’ne cevabında, “Milletin heyecanını ve tezahürât-ı milliyeyi (milli gösterileri) men ve tevkif için hiç kimsede kudret ve takat göremem” dedi.
6 Haziran – Müttefik komutanlardan General Milne, Mustafa Kemal Paşa hakkında İstanbul hükümetine ültimatom verdi.
7 Haziran – Mustafa Kemal Paşa, Havza’da İstanbul’a gönderilmekte olan silahlara el koydu ve askeri depodaki bu silahları gizlice evlere taşıttı.
8 Haziran – İstanbul’da İngiliz Yüksek Komiseri Amiral Calthorpe, Mustafa Kemal’in geri çağrılması için Osmanlı hükümetine yazı yazdı. Harbiye Nazırı, Mustafa Kemal Paşa’yı İstanbul’a geri çağırdı.
10 Haziran – İstanbul’a geri dönün çağrısına uymayan Mustafa Kemal Paşa’nın mülki ve askeri makamlara genelgesi: “İstiklâl-i millimiz uğrunda bütün mevcudiyetimle… milletle beraber nihayetine kadar çalışacağıma mukaddesatım namına söz veririm.”
23 Haziran – Mustafa Kemal, ordu müfettişliğinden azledilerek İstanbul’a geri çağrıldı.
8 Temmuz – Mustafa Kemal, bir bildiri yayımlayarak sine-i millete döndüğünü, askerlikten ayrıldığını duyurdu.
20 Temmuz – Mustafa Kemal, Mazhar Müfit’e (Kansu) ileride cumhuriyetin kurulacağını söyledi. (Bu olaylar dizisi için Prof. Dr. Emre Kongar hocamla yazdığımız ve Remzi Kitabevi tarafından yayımlanan “Devrim ve Karşı Devrimin Yüz Yılı” adlı kitabımızdan yararlandım.)
1919 KUVÂ-YI MİLLİYE RUHU DİRİLTİLMEK ZORUNDA!
Emperyalizme tüm dünyada ilk kez hak ettiği tokatın atılması…
Yurdumuzun tam bağımsızlık ilkesi temelinde kurtarılması…
Saltanat ve hilafetin yıkılarak cumhuriyet rejiminin kurulması…
Yüzyıllardır padişahın kulu olarak sömürülen halkın yurttaşlık bilincine kavuşturulması…
Şeriat hukukunun sona erdirilerek laik hukuka geçişin sağlanması…
Osmanlı’nın da çöküşünde önemli rolü olan tarikat ve cemaatlerin kapısına kilit vurulması…
Çağdışı medreselerin kapatılarak çağdaş ve bilimsel eğitime adım atılması…
Kadının sosyal hayatta hak ettiği gibi öne çıkarılması…
Tümüyle, 19 Mayıs 1919’da alevlenen tam bağımsızlık ateşinin eseridir. Halkla birlikte yaratılan Cumhuriyet Devrimi’nin tüm birikimleri bugün yerle bir edilmeye çalışılıyorsa yapılacak olan bellidir: Kuvâ-yı Milliye ruhu diriltilecek, emperyalizmi yenerek kurulan bu ülke kimseye peşkeş çekilmeyecektir!
Ve bunda mutlaka muvaffak olunacaktır!
Not: 19 Mayıs’ta Manavgat Atatürk Kültür Merkezi’nde saat 14.30’da başlayacak “Güneş Umuttan Doğar” etkinliği kapsamında ben de “Cumhuriyet ve Laiklik” konulu bir konuşma yapacağım. Yurtsever cumhuriyetçilerle buluşmak umuduyla!
