Brüksel’in eski kent merkezinin göbeğindeki dünyaca meşhur GrandPlace’a giderken yandaki sokaklardan birinde, Rue du Marché aux Herbes 66 numarada bulunan Toone Kraliyet Kukla Tiyatrosu’nda dans eden kuklaların kutlaması ve sevinç çığlıklarını duydum. Mutlulukları sokağa taşmıştı. Geçen yıl “Avrupa Miras Etiketi” alan Brüksel’in çubuklu kukla geleneği aralık ayında UNESCO tarafından insanlığın somut olmayan kültürel mirası olarak ilan edilmişti. Bunu kutluyordu kuklalar belli ki.
(2008’den beri hayalini kurduğum Karagöz-Hacivat gölge oyunu ile bu kuklaları aynı sahnede buluşturmaya bu yıl da kafa yoramadığımı hatırladım. Üzülmek yerine “Belki de taş yerinde ağırdır, kukla kukla, gölge oyunu da gölge oyunu olarak kalsın” diye geçirdim içimden.)
BRÜKSEL’İN TİCARİ OLMAYAN RUHU
UNESCO’ya giden yol tabii ki tek gecelik bir alkışla açılmadı. Brüksel’in kültürel mirasından sorumlu kurumu “urban.brussels”, bu adaylığı dört yıl önce başlattı. Amaç, Brüksel’in kimliğini, yerel dillerini, kapsayıcı yapısını ve özellikle ticari olmayan ruhunu görünür kılmaktı. Brüksel’in çubuklu kukla geleneği, Rönesans’tan kalma gezici panayır tiyatrolarına dayanır. 16. ve 17. yüzyıllarda İtalya’dan ve Orta Avrupa’dan yola çıkan tiyatro kumpanyaları, bu kuklaları Belçika topraklarına taşıdı. Bir zamanlar bu kukla gösterileri, okuma yazma bilmeyen yetişkinlerin tiyatroyla, operayla, romanlarla tanışma yoluydu. Sahnedeki tahta yüzler, Victor Hugo’yu da anlatırdı, halk hikâyelerini de. Kuklalar biraz öğretmen, biraz dedikoducu, biraz da muhalifti. Belki de bu yüzden Brüksel’e çok yakıştılar. Kuklalar geldikçe şehir de değişti. Brüksel biraz daha çok dilli, biraz daha çoksesli, biraz daha çok kendisi oldu. Kuklalar burada yalnızca sahneye değil, kentin hafızasına da asıldı.
